Yöntem

Yazan: Fatih

Yöntem üç katmandan oluşur ve katmanlar bilinçli olarak birbirinden ayrıdır: gözlem, arşiv, okuma. Makinenin yaptığı iş ile insanın yaptığı iş aynı sayfada, ama ayrı başlıklar altında durur; hangisinin nerede bittiğini okurken görebilmeniz gerekir.

1. Gözlem — makine

Bir izleme motoru, sabit bir kaynak listesini düzenli aralıklarla çeker. Bugün arşivde kanal kanal görülebilen liste 25 kanaldan oluşuyor ve bu kanallar yedi kaynak ailesine dağılmış durumda: Hugging Face'in üç açık uç noktası (yükselen modeller, yükselen veri setleri, günün makaleleri), on GitHub deposunun sürüm listesi, arXiv'in üç kategorisi (cs.AI, cs.CL, cs.LG), dört PyPI paketinin sürüm akışı, üç kurumsal blog akışı (OpenAI, Google AI, Google DeepMind), Anthropic'in duyuru sitemap'i ve ABD SEC'in EDGAR tam metin araması.

Her kanalın ne kadar aldığı da sabittir ve keyfe göre değişmez: yükselen modellerde ilk 20, veri setleri ve makalelerde ilk 10, arXiv ve blog akışlarında ilk 10, PyPI'da son 5, GitHub'da en çok 5 — sınırların kaynağı GitHub'ın kendi hız sınırı belgesidir — Anthropic duyurularında en yeni 10, EDGAR'da son yedi günün ilk 15 başvurusu. Bir sayfada gördüğünüz kayıt sayısı, o kanalın bu sınırının içindedir.

Motorun kuralları dardır ve bilerek öyledir:

• Sayfanın ham içeriği parmak izlenmez. Dinamik oturum kodları her turu “değişti” gösterirdi; bu yüzden yalnız anlamlı alanlar (başlık, bağlantı, tarih, ad) alınır.
• Bağlantılar yalnız kaynağın kendi cevabından gelir. Bir kimlikten adres türetmek uydurma sayılır; kaynak adres vermiyorsa o kayıtta bağlantı olmaz. Bu yüzden bazı kanallarda kayıtlar bağlantısızdır — eksiklik değil, kuralın kendisidir.
• Tarih uydurulmaz. Kaynak tarih vermiyorsa yalnız “ilk gözlem” damgamız yazılır; onu da bilmiyorsak bunu açıkça söyleriz.
• Her kaydın kararlı bir anahtarı vardır. Aynı kayıt ikinci turda aynı anahtarla gelir; böylece “yeni” ile “yeniden görülen” karışmaz.
• Gürültü ölçülerek filtrelenir. Günde onlarca yapı yayımlayan bir depo (llama.cpp) tek satıra indirilir; tek yayında çok paket etiketi basan bir depo (vercel/ai) paket başına bir satıra düşürülür. Filtre kayıt silmez, o turda yazılacak satır sayısını sınırlar.
• Bir tek kanal bile hata verirse tur tamamen iptal edilir ve o günün durumu yazılmaz. Yarım bir gün, eksik olduğu belli olmayan bir gündür; yarım veriyle tam görünen bir sayfa üretmektense hiç üretmemeyi seçtik.

Her kanal sayfasında zincirin dört halkası açık adresle yazılıdır: kaynağın kendi sayfası, motorun fiilen çağırdığı uç nokta, o uç noktanın resmî belgesi ve kaynağın kullanım koşulu. Sayfada yazan uç nokta adresi, motorun kodundaki adresle her denetimde karşılaştırılır; ikisi ayrışırsa kapı kırmızı yanar ve yayın durur. Yani “şu uçtan alıyoruz” cümlesi bir vaat değil, sınanan bir iddiadır.

Bu kanallar neden seçildi

Üç ölçüt uygulandı. Birincisi, kaynak kendi yayınını kendisi yapıyor olmalı: bir modelin sürüm listesi, bir kurumun duyuru akışı, bir düzenleyicinin başvuru arşivi. İkinci elden derlenmiş haber özetleri listede yok, çünkü hata yaptıklarında hatanın nereden geldiğini gösteremeyiz. İkincisi, uç nokta herkese açık olmalı — burada gördüğünüz her adresi kendiniz de çağırabilir, aynı cevabı alabilirsiniz; kapalı bir veri satıcısının arkasına saklanan bir iddia denetlenemez. Üçüncüsü, kanal tarih taşımalı: tarihi olmayan bir sinyal, arşivde “ne zaman biliyorduk” sorusunu yanıtlayamaz.

Bu ölçütler bazı popüler sinyalleri bilerek dışarıda bırakır. Sosyal medya bahis sayıları, kapalı formüllü “dikkat skorları” ve token fiyatları listede yok. İlk ikisi denetlenemediği için, üçüncüsü ise fiyatın kendisi hakkında bir şey söylemek istemediğimiz için.

2. Arşiv — ekleme yapılır, silme yapılmaz

Bir kayıt ilk görüldüğünde arşive tek satır olarak eklenir ve bir daha yeniden yazılmaz. Böylece “ne zaman biliyorduk” sorusu sonradan düzenlenemez. Arşiv herkese açıktır; abone olmanız gerekmez.

İlk gözlem, kaydı bizim ilk gördüğümüz andır; kaynağın yayın tarihiyle aynı olmak zorunda değildir ve arşivde ikisi ayrı ayrı gösterilir.

Bu kuralın ölçülmüş bir bedeli var ve saklamıyoruz: arşiv dosyaları hiç yeniden yazılmadığı için, izlemenin ilk gününden önce var olan kayıtlar ilk gözlem damgası olmadan devralındı ve o boşluk kalıcıdır. Sonradan doldurulması, aslında bilmediğimiz bir tarihi yazmak olurdu. Bu satırların yanında “ilk gözlem tarihi bilinmiyor — önceki tabandan devralındı” ibaresini görürsünüz.

3. Okuma — insan

Gözlemleri okuyan, bağlayan ve ne anlama gelebileceğini yazan kişi belirtilir. Okuma bir yorumdur ve öyle etiketlenir. Yorumun dayandığı her gözleme geri gidebilirsiniz.

Bültende yayımlanan her hüküm en az bir kaynak adresi taşır ve bu, iyi niyete bırakılmış bir alışkanlık değildir: kaynaksız hüküm sayısı yayın öncesinde sayılır ve sıfır değilse sayı yayımlanmaz. Bir yorumu beğenmeyebilirsiniz; ama neye dayandığını görmeden beğenmemek zorunda kalmazsınız.

Yayın öncesi ne ölçülür

Sayfalar elle yüklenmez; her yayın bir denetimden geçer ve denetim kırmızıysa yayın olmaz. Ölçülenler arasında şunlar var: uç nokta adreslerinin motorla uyuşması, kanal sayfalarındaki kaynak bağlantılarının sayısı, ana sayfadaki değer cümlesinin gerçek sayılar taşıması, fiyatın ham HTML içinde okunabilir olması, takvim taahhüdünün dört unsurunun yerinde durması ve yazar sayfasının doğrudan bir e-posta adresi taşıması. Denetimin kendisi de sınanır: bir kural kasten bozulduğunda kapının kırmızı yandığı ayrıca gösterilir, çünkü hiç kırmızı yanmayan bir kapı kapı değil süstür.

Sayılar da elle yazılmaz. Ana sayfadaki kanal ve kayıt adetleri, sayfa üretilirken canlı veriden hesaplanır; elle yazılsalardı bayatlar ve fark edilmezdi.

Yanıldığımızda ne oluyor

Bir satırı silmeyiz. Üstünü çizer, gerekçesini yazar ve düzeltmeyi Düzeltmeler sayfasına işleriz. Bir hata gördüyseniz yazın: kabul edersek düzeltme sayfasında görünür, kabul etmezsek gerekçesini yine yazarız.

Ne yapmadığımız

Fiyat tahmini yapmıyoruz, alım-satım tavsiyesi vermiyoruz ve kişiye özel yatırım sorusu yanıtlamıyoruz. Bir kaydın burada görünmesi, o proje ya da şirket hakkında olumlu veya olumsuz hiçbir yargı taşımaz. Bu sınırların tamamı ve gerekçeleri Sınırlar sayfasındadır.

Kaynak bildirimleri

Kullandığımız kaynakların istediği bildirimler burada ve ilgili kanal sayfasında görünür metin olarak durur — yalnız sayfa kaynağına gömülü değil, çünkü ölçtüğümüz üzere makine okuyucuları gömülü veriyi görmezden geliyor. İzleme isteklerimiz bildirimli bir tanıtıcı taşır, böylece kim olduğumuz sunucu kayıtlarınızda görünür; bir kaynağın sahibiyseniz ve kullanım biçimimizde sorun görüyorsanız, kaynağı listeden çıkarmak dâhil her seçenek masadadır.